ADHD nie zawsze wygląda tak samo

Wiele osób zastanawia się, czy istnieją różne rodzaje ADHD. Choć potocznie używa się właśnie tego określenia, zgodnie z aktualną klasyfikacją DSM-5 mówimy o trzech prezentacjach zaburzenia. Różnią się one dominującymi objawami, a ich obraz może zmieniać się wraz z wiekiem i rozwojem osoby.

Przedstawienie pełnego obrazu ADHD wymaga odniesienia do jego szerokiego spektrum. Typowe dla zaburzenia objawy osiowe, takie jak nadruchliwość, impulsywność oraz zaburzenia uwagi, charakteryzują się zmiennym nasileniem w czasie. Częstotliwość występowania określonych symptomów jest zależna od wieku osoby z ADHD. W związku z tym objawy tworzą różne konfiguracje określane mianem prezentacji:

Z przewagą nieuwagi — to typ szczególnie spotykany wśród osób dorosłych, charakteryzujący się trudnościami w obrębie funkcji wykonawczych, które wpływają na samokontrolę oraz samoregulację. Objawy są przede wszystkim wewnętrzne i znacząco wpływają na doświadczany dyskomfort psychofizyczny. W konsekwencji może powstać silny dysonans poznawczy, czyli sprzeczność między wysokimi oczekiwaniami co do własnej osoby a rzeczywistym funkcjonowaniem. Mechanizm może znacząco wpływać na samoocenę, prowadząc do stygmatyzacji wewnętrznej.

Z przewagą nadruchliwości i impulsywności — to odmiana ściśle związana z manifestacjami psychoruchowymi. Ta prezentacja częściej spotykana jest wśród dzieci niż u dorosłych i objawia się trudnościami z kontrolą impulsywnych zachowań (potrzeba ruchu, przerywanie rozmówcy). Wraz z wiekiem zewnętrzne przejawy nadruchliwości mogą ulegać przekształceniu w wewnętrzne doświadczenia (Kupnicka i in., 2017).

Mieszana — jest to prezentacja hybrydowa i najczęściej diagnozowana. Cechą charakterystyczną jest występowanie objawów zarówno nieuwagi, jak i nadruchliwości oraz impulsywności. Zewnętrzne manifestacje ruchowe wraz z wiekiem wykazują tendencję spadkową.

To właśnie te trzy prezentacje najczęściej określane są potocznie jako różne rodzaje ADHD.

Z zewnątrz do wewnątrz

Progresja ADHD w ciągu życia jest ściśle związana ze zmianą sposobu, w jaki zaburzenie objawia się w zachowaniu wraz z wiekiem. Zgodnie z przyjętym modelem całościowym ADHD jest dynamiczne i ewoluuje na przestrzeni etapów życia, w następstwie dojrzewania układu nerwowego oraz rosnących wymagań środowiskowych.

W związku z tym następuje zmiana formy prezentacji – pierwotna eksternalizacja, czyli manifestacje behawioralne widoczne na zewnątrz (np. nadruchliwość, impulsywność), ulegają procesowi internalizacji, przeradzając się w wewnętrzne subiektywne doświadczenia charakterystyczne dla ADHD z przewagą nieuwagi.

Choć często mówi się o różnych rodzajach ADHD, współczesna diagnostyka opisuje trzy prezentacje zaburzenia, które mogą zmieniać się na różnych etapach życia. Zrozumienie tych różnic pomaga lepiej interpretować własne trudności i stanowi ważny krok w kierunku świadomej diagnozy oraz dobrania odpowiednich form wsparcia.

Źródła

Kupnicka, Z., Poraj, G., & Kaźmierski, J. (2017). ADHD u osób dorosłych – rozpoznawanie, przyczyny i skutki. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 17(3), 195–202. https://doi.org/10.15557/PiPK.2017.0023

Nie wiesz, czy Twoje trudności mogą wskazywać na ADHD?

Wypełnij bezpłatny test przesiewowy (ASRS-v1.1), który pomoże wstępnie ocenić, czy zgłaszane trudności mogą być związane z ADHD. Wynik nie stanowi diagnozy, ale może pomóc podjąć decyzję o dalszej konsultacji.

Test przesiewowy ADHD