Kiedy umysł nie zwalnia
W związku z wyzwaniami typowymi dla etapu dorosłości osoby z ADHD mogą szczególnie doświadczać trudności w codziennym funkcjonowaniu wynikających z neuroatypowego, wrodzonego profilu przetwarzania informacji. W odróżnieniu od okresu dzieciństwa, w którym większość podejmowanych czynności regulowana jest przez środowisko (dom, szkoła), dorosłość wymaga sprawczości w sferze zawodowej, finansowej oraz relacyjnej. ADHD a koncentracja i organizacja to zagadnienie, które najlepiej wyjaśniają funkcje wykonawcze mózgu.
Wraz z wiekiem następuje rozwój naszego układu nerwowego, a w szczególności kory przedczołowej. Jest ona odpowiedzialna za funkcje wykonawcze takie jak organizacja, decyzyjność, regulacja emocjonalna czy też kontrola impulsywnych reakcji. Choć biologicznie wskazany obszar rozwija się, w przypadku ADHD operatywność zachodzących w nim procesów staje się niewspółmierna do wymagań zewnętrznych.
Mechanizm hamowania behawioralnego
W tym kontekście warto przedstawić charakterystyczne dla zaburzenia odmienne funkcjonowanie mechanizmu hamowania behawioralnego. W związku z neuroróżnorodnością u osób z ADHD proces ten nie kontroluje w pełni impulsywnej reakcji na bodziec. W efekcie ograniczona zostaje zdolność do przetwarzania i doboru celowego działania związanego z przedstawionymi powyżej funkcjami wykonawczymi (Barkley, 1997). To właśnie dlatego ADHD a koncentracja i organizacja są ze sobą tak silnie powiązane.
Maskowanie objawów ADHD
Warto zaznaczyć, iż w dorosłości, w związku z wymaganiami codzienności, osoba z ADHD może podejmować próby dostosowania własnego zachowania do panujących norm społecznych. Świadome działania zorientowane na zatrzymanie zewnętrznych impulsywnych reakcji określane są mianem maskowania (Asherson i in., 2012). Dlatego też u osoby dorosłej można zaobserwować pewną zmianę w prezentacji objawów ADHD. Nadruchliwość obejmująca manifestacje motoryczne, jak i zewnętrzna impulsywność mogą stopniowo zanikać na rzecz objawów wewnętrznych.
Impulsywność wewnętrzna
Należy jednak podkreślić, że samo zaburzenie zmienia jedynie formę objawową. Doświadczany wówczas stan napięcia oraz gonitwa myśli powodują znaczące ograniczenie zdolności operacyjnych. Zjawisko to bezpośrednio odnosi się do charakterystycznej impulsywności w ADHD. Manifestacje ruchowe zostają wyciszone, ale pojawiają się nowe objawy powiązane z procesami umysłowymi, takimi jak porywczość czy podejmowanie decyzji pod wpływem chwili – impulsywność wewnętrzna.
Dysregulacja emocjonalna
Kluczowy aspekt stanowi tutaj dysregulacja emocjonalna, która odnosi się do trudności w zarządzaniu intensywnością i ekspresją emocji. Konsekwencją przeciążenia procesów związanych z funkcjami wykonawczymi oraz świadomej autokontroli powiązanej z maskowaniem jest wysoka reaktywność emocjonalna. Osoby z ADHD mogą doświadczać szczególnej chwiejności nastroju w związku z ograniczonymi zasobami potrzebnymi do regulacji emocji.
ADHD a koncentracja i organizacja pomagają lepiej zrozumieć codzienne trudności wynikające z zaburzeń funkcji wykonawczych.
Źródła
Barkley, R. A. (1997). ADHD and the nature of self-control. Guilford Press.
Nie wiesz, czy Twoje trudności mogą wskazywać na ADHD?
Wypełnij bezpłatny test przesiewowy (ASRS-v1.1), który pomoże wstępnie ocenić, czy zgłaszane trudności mogą być związane z ADHD. Wynik nie stanowi diagnozy, ale może pomóc podjąć decyzję o dalszej konsultacji.
Test przesiewowy ADHD
18 pytań
Anonimowo
Bezpłatnie
