Charakterystyczne dla dorosłości obszary życia i powiązane z nimi role społeczne (pracownik, partner, rodzic) stają się problematyczne z uwagi na unikatowy sposób przetwarzania informacji i zarządzania zachowaniem. W odniesieniu do codziennego funkcjonowania nasze zasoby operacyjne kształtowane są na podstawie dwóch powiązanych ze sobą domen: sfery procesów poznawczych oraz obszaru funkcji wykonawczych.
Procesy poznawcze
Stanowią główny filar naszego funkcjonowania umysłowego obejmującego bazowe zdolności intelektualne związane z odbiorem, przetwarzaniem oraz zarządzaniem informacjami. W związku z tym przedstawione mechanizmy umożliwiają obustronną komunikację między światem zewnętrznym a naszym wnętrzem.
Funkcje wykonawcze
Centralny system zarządzania odpowiedzialny za organizację, kontrolę oraz ukierunkowanie procesów poznawczych. Odpowiada bezpośrednio za sprawność w planowaniu, hamowaniu impulsywnych reakcji w odpowiedzi na bodziec oraz adaptacji zachowania do otoczenia.
Ograniczone zasoby funkcji wykonawczych wynikające z ich obciążenia przekładają się na zaburzenia przebiegu podstawowych procesów poznawczych.
Obciążenie funkcji wykonawczych
Na etapie odbioru, selekcja zewnętrznych bodźców przyjmowanych z otoczenia charakteryzuje się nadmierną przepustowością (tzw. nieszczelny filtr uwagi). Poprzez specyfikę pracy mózgu zdolność do rozróżnienia informacji potrzebnych od zbędnych jest ograniczona. W efekcie uwaga osób z ADHD ulega rozproszeniu pod wpływem dużej ilości odbieranych informacji, które traktowane są z takim samym priorytetem. Wynika to bezpośrednio z ograniczonego hamowania bodźców i nieadekwatnego blokowania reakcji na czynniki zewnętrzne.
W kolejnym etapie, określanym jako przetwarzanie, w związku z dużą ilością danych występuje spadek zdolności pamięci roboczej (krótkotrwałej), która odpowiada za tymczasowe przechowywanie informacji (Baddeley, 2003). W psychologii poznawczej to zjawisko określane jest mianem efektu wąskiego gardła. Wspomniany mechanizm odnosi się do silnego przeciążenia zdolności przetwarzania danych wynikającego z nadmiaru informacji.
Ostatni etap, czyli wydobywanie określonej informacji, bezpośrednio odnosi się do trudności wynikających z poprzednich faz procesów. W związku z dużą ilością bodźców pochodzących z otoczenia oraz ograniczoną pamięcią operacyjną, przywołanie danej informacji stanowi wyzwanie. Ograniczenia mogą objawiać się problemami z wyborem jednej odpowiedniej czynności, którą należy wykonać w bieżącej chwili, co może prowadzić do paraliżu decyzyjnego.
Istotnym aspektem jest również impulsywność, która odnosi się do przywołania przypadkowej, szybko dostępnej informacji lub pochopnego działania w odpowiedzi na konkretne zdarzenie.
Nie wiesz, czy Twoje trudności mogą wskazywać na ADHD?
Wypełnij bezpłatny test przesiewowy (ASRS-v1.1), który pomoże wstępnie ocenić, czy zgłaszane trudności mogą być związane z ADHD. Wynik nie stanowi diagnozy, ale może pomóc podjąć decyzję o dalszej konsultacji.
Test przesiewowy ADHD
18 pytań
Anonimowo
Bezpłatnie
