W ostatnich latach obserwujemy wyraźny wzrost świadomości społecznej w zakresie zdrowia psychicznego. Niegdyś powszechnie powielane stereotypy oraz stygmatyzacja zaburzeń stopniowo ustępują na rzecz budowania poczucia wspólnego człowieczeństwa.
Jest to kluczowy czynnik, który pozwala zrozumieć, że doświadczane trudności nie są wyrazem naszej słabości i nie powinny być ukrywane przed innymi, ponieważ dotyczą każdego z nas.
Podejście to stwarza inkluzywną przestrzeń, która sukcesywnie przełamuje tabu zaburzeń psychicznych w społeczeństwie. Dla wielu może być to pierwszy etap w rozwoju samowspółczucia, które odgrywa istotną rolę w pielęgnowaniu dobrostanu wewnętrznego (Neff, 2004).
Czy ADHD stało się częstsze?
Aktualnie ADHD stało się jednym z najczęściej poruszanych tematów powiązanych ze zdrowiem psychicznym. Na samym początku warto zaznaczyć, że zaobserwowany wzrost diagnoz nie jest przejawem szerokiego występowania zaburzenia w populacji, lecz wynikiem wzajemnego oddziaływania czynników społecznych oraz diagnostycznych. Rzeczywiste rozpowszechnianie ADHD szacowane jest na względnie stały poziom, który oscyluje wokół 5% u dzieci i 2,5–5% u dorosłych (Polańczyk i in., 2007). Tak więc nie mówimy tutaj o epidemii, a o lepszym rozpoznaniu zaburzenia i większej świadomości społecznej.
Wpływ mediów społecznościowych
Media społecznościowe znacznie przyczyniły się do publicznej wymiany doświadczeń związanych z ADHD oraz ogólnego poszerzenia wiedzy z zakresu zdrowia psychicznego. Osoby publiczne, które dzielą się ze swoimi obserwatorami trudnościami oraz strategiami radzenia sobie z ADHD, integrują część społeczeństwa. Dla wielu osób może być to przełomowy moment w rozwoju samoświadomości. Zrozumienie, że codzienne trudności mogą mieć charakter neurorozwojowy, pozwala spojrzeć na własne doświadczenia z odmiennego niż dotychczas punktu widzenia. Dlatego też coraz więcej osób, w poszukiwaniu odpowiedzi dotyczących własnego funkcjonowania, decyduje się na diagnozę.
Ryzyko autodiagnozy
Zjawisko, choć jest kluczowe w kontekście promocji zdrowia psychicznego, niesie za sobą ryzyko autodiagnozy. Osoby doświadczające trudności mogą błędnie przypisać objawy do konkretnego zaburzenia. Warto mieć również na uwadze, iż nie wszystkie prezentowane treści zawierają rzetelne informacje.
W szerszej perspektywie powstały trend zwiększa szanse dotarcia do osób, które rzeczywiście na co dzień zmagają się z trudnościami wynikającymi z ADHD.
Zmiany w kryteriach diagnostycznych
Zasadniczy wpływ na wzrost diagnoz ADHD ma również zmiana kryteriów diagnostycznych w głównych klasyfikacjach zaburzeń psychicznych. Obecnie panujące standardy zostały doprecyzowane i lepiej odnoszą się do klinicznego obrazu zaburzenia w otaczającej nas rzeczywistości (ICD-11 oraz DSM-5-TR). Dlatego dzisiejsza diagnostyka oferuje lepsze rozpoznanie ADHD wśród osób dorosłych, których objawy zaburzenia w dzieciństwie mogły zostać pominięte z uwagi na ówczesne kryteria diagnostyczne (WHO, 2019; American Psychiatric Association, 2022).
*Wzrost liczby diagnoz ADHD nie oznacza gwałtownego wzrostu częstości występowania tego zaburzenia. Jest przede wszystkim efektem większej świadomości społecznej, rozwoju wiedzy psychologicznej oraz udoskonalenia kryteriów diagnostycznych. Rzetelna diagnoza powinna zawsze opierać się na kompleksowej ocenie specjalisty.
Źródła
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
Neff, K. D. (2004). Self-compassion and psychological well-being. Constructivism in the Human Sciences, 9(2), 27–37.
Polańczyk, G., de Lima, M. S., Horta, B. L., Biederman, J., & Rohde, L. A. (2007). The worldwide prevalence of ADHD: A systematic review and metaregression analysis. American Journal of Psychiatry, 164(6), 942–948. https://doi.org/10.1176/ajp.2007.164.6.942
World Health Organization. (2019). International classification of diseases for mortality and morbidity statistics (11th Revision). https://icd.who.int/
